آموزش گردشگری و هتلداری

این وبلاگ درباره کلیه امور گردشگری و هتلداری و آموزش آنها مخصوصا طبیعت گردی صحبت میکند

 
نویسنده : رضا حسینی - ساعت ٦:۳٩ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۸/۱۱/٧

جاذبه ها

یکی از پایه های اصلی شکل گیری گردشگری جاذبه ها هستند.جاذبه ها ممکن است پتانسیل های از قبل تعیین شده و خدادادی باشند و یا باستانی باشند که از دوران قبل به جا مانده و یا یک جاذبه جدید ایجاد کنیم.سه جاذبه  اصلی گردشگری شامل:1-فرهنگی 2-طبیعی 3-تاریخی  می شود.به مرور زمان جاذبه های دیگری هم به آنها اضافه  شده که همین موارد شامل زیر شاخه های بسیار زیادی می شود طبق نظر های داده شده برای اکو توریسم 8 شاخه ی اصلی داریم و می توان تا 800 زیر شاخه نیز معرفی نمود.از جمله شاخه های جدید که به تازگی باب شده ؛ژئوتوریسم، توریسم زمین شناسی، توریسم کوچ،توریسم روستا گردی،توریسم فضایی و... که بااتفاق هایی که در سطح جهان می افتد بعضی از نیاز ها پیش می آید و باعث می شود که این مسائل به طور جدی وارد بازار گردشگری شود .

جاذبه های تاریخی:

به کلیه ی جاذبه هایی که از لحاظ باستانی ، معماری و ساختار از گذشته های دور تا زمان حال باقیمانده است جاذبه های تاریخی می گویند. که ایران نیز از این لحاظ در جایگاه خوبی قرار دارد.در این رابطه می توان به جایگاه های خاصی مثل تپه های باستانی از قبیل :تپه زاغه ،تپه قبرستان ،تپه چقاسر ،تپه حسن لو،تپه سیلک و... اشاره کرد. که هر کدام ممکن است چند لایه ی تاریخی را در بر داشته باشد.علاوه برتپه ها،ساختمان ها نیز جزء این آثار باستانی هستند که ممکن است ؛ارگ،قلعه،کوشک،مسجد،کاخ،آب انبار ، حمام و... باشند.

(ارگ:ارگ و قلعه شبیه به هم هستند .معمولأارگ ها و قلعه ها یا برای سکونت ساخته می شوند یا برای جمع آوری سپاه که ممکن است به صورت کوهستانی باشند یا در دشت یا جنگل ساخته شده باشند.از قلعه های کوهستانی –جنگلی؛ قلعه ی رود خان است که به دوران ساسانی باز می گردد و در فومن رشت واقع است.از قلعه های کوهستانی می توان به قلعه ی کلیبر در آذربایجان یا قلعه ی الموت در طالقان اشاره کرد.ارگ ها معمولأ دردشت ها ساخته می شوند و قلعه ها اغلب کوهستانی هسند.مثل ارگ بم ،ارگ نجف آباد.که معمولأ توسط حصار یا دیوار یا باروی محصور می شده و برجک هایی برای نگهبانی و درب های بزرگ و محکمی که به طور جدی از آن نگهداری می شده و جایگاه هایی برای دیده بانی و سوراخهایی برای قرار دادن تفنگ و در گذشته کبوتر برای مطلع شدن از نزدیک شدن فرد یا گروهی به ارگ. ارگ ها بیشتر حالت نظامی داشته اند البته نه بطور انحصاری)

جاذبه های تاریخی که سالم نیستد مانند:سکه، لباس،مومیایی و... .

جاذبه های طبیعی:

از جمله جاذبه های طبیعی می توان به :آبشار ها ،غارها،کوه ها،کویرها،رود خانه ها،تالاب ها، پدنده ها، حیوانات، گیاهان و....

جاذبه های فرهنگی:

این جاذبه ها دو گروه دارد قدیمی و سازه های جدید مثل موزه ها ،گالری ها،کنسرت ها،کوچ،غذا ها، لباس،نحوه ی  تدفین و مراسمات(etick). 

گاهی اوقات ممکن است جاذبه ها ی فرهنگی و تاریخی طلفیق شوند و یا طبیعی با فرهنگی و... مانند:تور کوچ که زیر شاخه ی طبیعی است ولی از موارد  مرتبت فرهنگی نیز به شمار می آید.

 

 

   

جاذبه های تجاری:

جاذبه های گردشگری تجاری مثل نمایشگاه ها و فروشگاه های بزرگ مانند:نمایشگاه بین المللی تهران ،نمایشگاه پل شهرستان در اصفهان و از مهمترین آنها در جهان می توان به هامبورگ،دبی، سنگاپور و.... اشاره کرد.

جاذبه های مصنوعی :

جاذبه های مصنوعی که ممکن است در قالب فرهنگی ،تاریخی یا تجاری باشد.

جاذبه های تفریحی:

مثل پارک های بیتمی لند که امروزه جایگاه خاصی دارند.

در گیرودار انواع جاذبه ها انواع گردشگر ی نیز پدید می آید:

1-توریسم تاریخی: به افرادی اطلاق میشود که برای بازدید از منازل وچشم اندازهای باستانی و تاریخی به مکانی غیر از مکان زندگی یا کار خود مراجعه می کنند.

2-توریسم طبیعت: شامل برخورداری  از مواهب طبیعی به هر شکل .

«تفاوت اکوتوریسم وتوریسم طبیعت:اکوتوریسم انحصاراً طبیعت گردی است اما در توریسم طبیعت ممکن است بخشی از سفر مربوط به طبیعت شود.»

3- توریسم ساحلی: این نوع توریسم را هم میتوان جزء توریسم تفریحی در نظر گرفت و هم در توریسم طبیعت،اما به دلیل این که درامد منحصر به فرد بالایی دارد یک مورد جداگانه  در نظر گرفته می شود . توریسم ساحلی شامل 1-See   2-sound  3- sun4- sex   که مورد 4 در گذشته بسیار کم بوده اما در چندسال اخیر سرمایه گذاری زیادی در این مورد انجام داده اند،از جمله سواحل برجسه ی دنیا می توان به:

کوپاکابانا در برزیل؛ الحمیرا در پرتقال،قناری دراسپانیا، آنتالیا در ترکیه،پوکت و پاتایا در تایلند،پالم بیچ در آمریکا،فورث فولک در انگلستان،موناکو در فرانسه، گریت بریدرریف در استرالیا، کیش در ایران؛سواحل ریچونه در ایتالیا که مخصوص بانوان است.

4- توریسم تفریحی :

عمده ی توریسم تفریحی مربوط به توریسم ساحلی است ولی منحصراً مربوط به ساحل نیست،ممکن است خیابان گردی هم باشد.

5- توریسم سلامت :

توریسم سلامت دارای سه جنبه است.الف)استفاده کنندگان ازآبگرم ها وچشمه های آبگرم که برخی از آنها برای رماتیسم ،برخی بیماری های لنفابی،برخی بیماری های گوارشی و...این مکان ها فقط شامل چشمه ها و آبگرم ها نمی شود بلکه گل درمانی یا لجن درمانی نیز وجود دارد.مثل باشگاه سلامت که در ارومیه کنار دریاچه ی ارومیه ساخته شده که شامل همه ی این موارد می شود.ب)استفاده گنندگان از نقاهتگاه های کوهستانی که خود دو بخش دارد: 1)     افرادی که برای  بیماری های اعصاب وروان به این مکان ها می روند.2)افرادی که برای بیماری های تنفسی به این مکان سفر می کنند. مانند:جواهر ده،زیارت،سردشت و...

ج)افرادی که برای اعمال پزشکی به کشور یا شهری سفر می کنند.ایران از جمله کشور های توریسم پزشکی است. به خاطر اعمال جراحی بینی،دندان پزشکی ،قلب،نخاع واعصاب و روان . در بین شهرهای ایران ،اصفهان ،تهران ،شیراز  ویزد از پر اهمیت های این گروه هستند.

6-توریسم تحقیقاتی و پژوهشی:   

ممکن است گروه خاصی برای تحقیقات و پژوهش به مکان خاصی سفر کنند.که این تحقیقات ممکن است در مورد پستانداران،پرندگان،حشرات،دوزیستان،سنگ ها یا منابع آبی و....باشد.از مهمترین آنها در حال حاضر پرنده نگری (از زیر شاخه ی اکوتوریسم نیز هست) یا حشره نگری که خود شامل  1-گرفتن حشرات 2-تصویر برداری از انها باشد.

7-توریسم فضایی:

در حال حاضر شاتل هایی ساخته شده که در عرض چند ساعت امکان سفر در بالای جو زمین را فراهم می کند.

8-روستا گردی (توریسم مزرعه):

به علت گسترش جامعه شهری و مکانیکی به وجود آمد افراد  برای فرار از محیط  مکانیکی به طبیعت و روستا روی آوردند.توریسم مزرعه در کشور هایی مثل:چین،سوئیس،مالزی واندونزی بیشتر رایج است.در روستا های ابیانه ،ماسوله و جندق این سیستم وجود دارد.

9- توریسم زمین شناسی :

افراد برای دیدن پدیده ها و عوارض زمین شناسی وارد یک منطقه می شوند. در ایران از این بابت پتانسیل های بالایی داریم به خاطر وجود معادن و اماکنی مثل قشم ، کرمان و نیشابور که بهترین معادن فیروزه را دارد .جزء این مورد هستند.«دره شهر = شهر سیمره ،این مکان زمین وسیعی است که تکیه سنگ های بزرگی در آن قرار دارد. ودر قسمتی از جزیره ی قشم نزدیک ترین شباهت به کره ی ماه وجود دارد.

10-توریسم فرهنگ:

توریسم فرهنگی ممکن است بازدید از موزه ها،بازدید از کارنابال ها یا جشن ها و.... را شامل شود.

در اصفهان مراسم قالی شویی در مشهد ارد هال،جشن گلاب گیری درنیاسر و قمصر و همچنین مثل برف چال در مازندران ،جشن انگور در ارومیه ،جشن گردو در کرج یا مراسم باراداک در جلفاو ....

11-توریسم ماجراجویانه:

بنا بر تعریف موجود:هرکس که از منزل پایش را در طبیعت گذارد کار ماجراجویانه انجام داده زیرا در طبیعت هر لحظه امکان دارد یک اتفاق رخ دهد.که در ایران موضوع جدیدی است که می توان به پرش از ارتفاع با طناب مخصوص ، صخره نوردی، یخ نوردی، دوچرخه سواری در برف،پرواز با کایت،شکار حیوانات و...

12-توریسم کوچ :

به دلیل این که در ایران 4 شاخه اصلی ایلات را داریم  این رشته بسیار قابل توجه است .

 

13-توریسم تجاری :

گاهی افراد  برای شرکت در نمایشگاه های تجاری به نقاط مختلف سفر می کنند.         

14-توریسم تدفین :

منظور مراسم تدفین بزرگان در جاهای خاص که اقدامات خاصی انجام می دهند.

15-توریسم ورزشی :

ممکن است یک گروه ورزشی به مکانی سفر کنند و یا افرادی برای دیدن مسابقات ورزشی به مکانی سفر کنند.(مانند:المپیک،جام جهانی )

16-توریسم زیارتی:

توریسم زیارتی اولین نوع سفر است و در این زمینه ایران دارای جایگاه قابل توجهی است.مثل:کوه چک چک ،آتشکده هایی مثل:آذر گشنسب،آذر برزنمهر،آذر فرنبر و....پیر بکران و استرا خاتون برای یهودی ها ؛کلیسای ننه مریم و وانگ برای مسیحی ها؛و مرقد امام رضا وحضرت معصومه و همچنین امام زاده ها برای مسلمانان؛پتانسیل مناسبی برای سفر می باشد.

17-توریسم شکار:

توریسم شکار که از زیر مجموعه های طبیعت گردی است و بیشتر برای کشورهایی که جاذبه ی طبیعی زیادی  دارند کاربرد دارد.

 

اقامت و پذیرایی acomodation and catering  /restaurant

از آنجایی که راهنماها از اساس کارشان است که با هتل ها و اقامت گاه ها در رابطه باشند.و غذا و نوشیدنی و سفر و اقامت همیشه همراه هم هستند. راهنما باید با این قسمت ها آشنایی داشته با شد.

اقامت و پذیرایی :

برای هر سفری نیاز به اقامت و خوردن غذا و نوشیدنی داریم.سابقه عصر مدرن اقامت و پذیرایی به خانه های تخت خواب و صبحانه B.B باز می گردد.( ( Bed & breakfast

هتل ها و اقامت گاه ها:مجموعه هایی هستند که خدمات اقامتی و پذیرایی به مهمان ارائه می کنند.که شامل اسکان امنیت و سرویس دهی و غذا و نوشیدنی یا نگهداری از کودکان ،حیوانات ،لوازم و اشیاء میشود.

هتل: ساختمانی است تشکیل شده از چند طبقه و چندین اتاق ،همره باسرویسهای جانبی که همانند یک شهر برای ساکنین آن عمل می کند واجرای تمام خدمات تأمین آسایش را بر عهده دارد هتل ها از یک ستاره تا پنج ستاره طبقه بندی می شوند.که هرکدام به چهار گروه Tap ,A,B,Cتقسیم بندی میشود پایین ترین در جه 1*C و بالاترین درجه   5*T   است اما کلیه ی اقامتگاه هایی که فقط اقامت و صبحانه ارائه می کنند مثل مسافر خانه ها و ..... از q1 تا q5  درجه بندی می شود  این درجه بندی را کشور انگلستان ارئه داده.اما گاهی این تقسیم بندی که از کشور فرانسه به وجود آمده پا را فراتر می گذارد مثل هتل های هفت ستاره، به این دلیل به این نام خوانده می شود که دارای تجهیزات خاصی هستند این ستاره ها را با رنگ قرمز نمایش می دهند. که اولین آنها برج العرب در امارات است .

قسمت های مختلف هتل :پذیرش،خانه داری ، F&B ،حراست، تشریفات ،فنی مهندسی که هرکدام وظایف خاصی دارند.

لابی هتل (lobby):در قسمت ورودی هتل مکانی قرار دارد که به آن لابی گفته می شود. لابی از نظر امکانات و تجهیزات متفاوت می باشد هتل هایی که 5ستاره هستند باید از نظر مساحت لابی در حد استاندارد باشند. زیرا اولین مکانی که مهمان در آن قرار می گیرد باید از نظر دکوراسیون و زیبایی مهمان را به خود جذب کند. میهمان با دیدن لابی در مورد هتل قضاوت می کند. اگر لابی هتل بسیار زیبا باشد مهمان میل به اقامت در هتل را پیدا می کند.در لابی هتل ها باید فروشگاه های بزرگ ،کافه تریا ،کافی شاپ و آرایشگاه و .... وجود داشته باشد .   

پذیرش:پذیرش به 2 قسمت تقسیم می شود:

A ) فرانت آفیس «F.O» که شامل چهار بخش است،1-رسپشن 2- اطلاعات 3- کانسیرچ 4-صندوقدار

1-رسپشن :مهم ترین بخش در هتل است که مسئول فروش اتاق ها به مهمانان می باشد و وظیفه ی انجام شریفات ورود (C.in) و تشریفات خروج (C.out ) را بر عهده دارد.

2- اطلاعات:این بخش وظیفه ی اطلاع رسانی مهمانان در خصوص قسمت های مختلف هتل ،نحوه ی سرویس دهی و بخش های مختلف شهر از جمله جاذبه ها و... را دارد.

3-کانسیرچ:مسئول امور پستی و تور های هل را بر عهده دارد.

4-صندوقدار:مسئولیت دریافت و پرداخت وجه به مهمانان را دارد.

B) بک آفیس «B.O» که شامل 1- رزواسیون 2- بخش اداری مالی 3-اتاق مدیر 4- تلفن خانه 5-فنی و مهندسی میباشد.  

فرانت دسک (میز پزیرش):

میز پذیرش طراحی خاصی ندارد یعنی استاندارد خاصی برای شکل ظاهری آن تعریف نشده است اما به جهت سهولت کار و تسلط مهمانان به افراد پشت میز و بالعکس و سرویس دهی بهتر توصیه می شود . ارتفاع میز از کف لابی 110 تا 120 سانتی متر در نظر گرفته می شود.طول میز فرانت دسک به موقعیت هتل و امکانات آن ،تعداداتاق ،تعداد پرسنل شاغل در پشت میزآن ،ولی عرض میز در بهترین شرایط بین 65 تا 75 سانتی متردر سطح بالایی میز و 20 تا 35 سانتی متردر لبه های تزئینی خارجی میز در نظر گرفته می شود. فاصله ی  لبه ی داخلی میز تا دیوار (عرض فضای کار پرسنل فرانت دسک) می باید در حدی باشد که پرسنل مربوطه بدون برخورد با یکدیگر قادر به تردد و انجام وظیفه محوله باشد. در روی میز پذیرش وسایل و ملزومات تزئین کاربردی جهت استفاده مهمانان به حد کافی گذاشته شود،مانند گلدان گل،خودکار،تلفن،کاغذ یادداشت و حتی کارت ویزیت هتل و بروشور و نقشه های محل و کارت پستال وصندوق انتقادات و پیشنهادات و.....

هنگامی که تور لیدر وارد هتل می شود باید فرم ها ومدارکی را به عنوان نماینده ی گروه کمیل نماید. از جمله فرم های مهمی که باید به طور کامل شناخته شوند موارد زیر است:1-register 2-vocher 3-rooming list 4- room servis meno 5- breckfast (form)card 6- landry form 7- beby sister form8-D.N.D card (do nat disturb) 9- folder 10- فرم اعلام حضور

رجیستر کارت : مهمترین کارت در هتل این فرم است.قرار دادی است که بین هتل و مهمان امضا می شود مبنی بر اینکه این فرد ساکن هتل است برای مدت مشخص و مبلغ مشخص.این کارت دو رویه دارد  قسمت رویی را تور لیدر یا مهمان اصلی پر می کند که شامل مشخصا ضروری و کاربردی است .منظور از اطلاعات ضروری (الزامی) اطلاعاتی است که میهمان موظف به ارائه آنها در هنگام ورود بوده ،بدون اخذ آن اطلاعات ،عمل تشریفات ورود ناقص می باشد. اطلاعات الزامی به دو دلیل بسیار مهم اخذ می شود :دلیل اول ،رعایت جنبه حقوقی قضیه است چرا که فرم رجیستر کارت در واقع حکم یک سند عقد اجاره موقت محلی است که با شرایط و قیمت خاصی برای زمان مشخص و بر اساس یک سری ضوابط در اختیار مقاضی گذاشته می شود و در صورت هر گونه اختلاف  و یا عدول از شرایط آن ،فرد ذی نفع می تواند به سازمانهی ذیربط مراجعه و احقاق حق نماید.از جمله این اطلاعا ت و الزامات می توان به ذکر تاریخ خروج اشاره کرد که عملاً بسیار مهم می باشد چرا که تاریخ خروج  به منزله پایان زمان قرار داد و امضای میهمان به منزله قبول شرایط و ضوابط مندرج در کارت رجیستر بوده و نمی باید از اجرای آن عدول نماید.دلیل دوم ،مسائل امنیی و حفاظتی است.این اطلاعات شامل :نام  و نام خانوادگی،نام پدر،شماره شناسنامه، محل صدور ، تاریخ تولد،محل تولد،تاریخ ورود و خروج،آدرس ،امضاء و مشخصات همراهان م نسبت آنان با مهمانان اصلی می گردد.در مورد خارجیان و اتباع بیگانه شماره پاسپورت، تاریخ اعتبار، ملیت،شماره ویزا ،تاریخ اعتبار آن نیز در لیست اطلاعات الزامی قرار گرفته است می باید همه روزه گزارش گردد. اطلاعات کاربردی و آماری مدیریت هتل با توجه به نیاز خود برای برنامه ریزی و امور تبلیغاتی نیاز به یک سری اطلاعات آماری دارند که از طریق همین فرم پذیرش از میهمانان اخذ می گردد مانند:شهر مبدأ ،شهر مقصد، شغل ،علت مسافرت،وسیله مسافرت و .... به این دسته اطلاعات ،اطلاعات آماری و کاربردی می گویند.

کارت رجیستر دارای دو بخش است که این دو بخش از یکدیگر جدا شده و قسمت کوچکتر به مهمان داده می شود که شامل نکاتی مثل:ساعت c.out هتل که عمداً 2p.mاست،صندوق امانات ،سرویس های عمومی و قابل استفاده میهمانان در هتل در بخش هایی از رجیستر کارت در قالب پیام و یا ایده تبلیغی گنجانده می شود.این قسمت از کار که قابل جدا شدن است شامل:شماره اتاق ،تاریخ ورود و خروج ،قیمت اتاق ،آدرس هتل  و بعضی از پیغامهای هتل درج می گردد. این قسمت دارای شماره سریال یکسان با قسمت دیگر کارت نزد هتل مهمان  است ،می باشد و یکی از مستنداتی است که تحویل میهمان می گردد و علاوه بر کمک وی در شناسایی و پیدا کردن محل هتل در صورت گم شدن می تواند به طور موقت جایگزین کار شناسایی و هویتی وی نیز باشد.امضای مهمان و امضای پذیرشگر این فرم سندیت پیدا می کند. ودر پشت کارت مشخصات بقیه مهمانان درج می شود یا خانواده یا بقیه افراد تور . و از نکات مهم درج شماره folio  صورت حساب مهمان در کار رجیستر است که برای پیگیری امور انجام می گیرد.

2- Room ing list:شامل اطلاعاتی مثل نام مهمان تاریخ ورود و خروج و تعداد است و از طریق آژانس ها برای هتل ارسال شده که برای هماهنگی در مورد اینکه چه فردی با چه کسی در چه اتاق ساکن شود و بعد این برگه را آژانس به هتل ارسال می کند و اگر هتل مشکلی نداشته باشد تأییده ی آن را برای آژانس می فرستند (در هتل باید اتاق های افراد تور حدالامکان کنار هم و در یک طبقه باشد و اتاق 101 یعنی طبقه اول اتاق اول یا 211 یعنی طبقه اتاق  11 هم ،1211 یعنی طبقه 12 اتاق یازدهم.)

3-vocher : در معنای لغوی یعنی کارت یا سند اعتباری که در 3 برگ صادر می شود و برگ اصلی نزد مهمان تور لیدر یا سرپرست خانواده است یک از آن در بایگانی آژانس می ماند و برگ دیگرش برای هتل ارسال می شود که هنگام ورود تور به هتل تور لیدر باید vocher خود را به مسئول پذیرش ارائه کند تا پذیرشگر با vocher خود و کارت شناسایی تور لیدر  تطابق داده که اگر مشکلی نبود اقدام  به c.in میکند. تور لیدر باید شناسنامه یا پاسپورت افراد را جمع آوری کرده و ارائه دهد.

در وچر نوع خدماتی که باید به مهمان به صورت اعتباری ارائه شود ذکر می شود که چند نوع است.

1-F.B  : خدماتی مثل ارائه بلیت رفت و بر گشت ،صبحانه،نهار،شام، و اقامت

2-H.B: نهار یا شام+صبحانه +اقامت؛ اگر مهمان خدمات یا سرویس اضافه بر این داشته باشد باید به صورت نقدی پرداخت نماید.مثل لاندری و.....

3-V.B:صبحانه +اقامت (B.B)

4-ALL:همه خدمات که ارائه می شود به صورت اعتباری است اما شرط زمانی دارد از هفت صبح تا یازده شب.

5-UALL:مثل ALL است ولی به صور 24 ساعته.

 

Room servis meno:بخشی است در هتل که در غذا و نوشیدنی را برای اتاق مهمان سرو می کند.به صورت 24 ساعته فعالیت می کند (در هتل 4 بخش غذا و نوشیدنی است که به صورت 24 ساعته ارائه خدمت می کند:کافی شاپ،کافی تریا،روم سرویس و tie lunch)که با میز های چرخدار به نام Troly به اتاق مهمان برده می شود و هزینه بالاتری دارد.

فرم سفارش اتاق:فرمی است که شما با قسمت رزواسیون تماس می گیرید و عنوان می کنید که چه اتاقهایی را نیاز دارید.آن شخصی که مسئول رزواسیون (و پذریش) است متصدی پر کردن فرم سفارش اتاق می باشد.

فرم تعویض اتاق (cheng  room form) :گاهی اوقات در کارت registerتعبیه میشود و گاهی اوقات به طور جداگانه وجود دارد اگر مشکلی پیش آید یا اتفاقی رخ دهد که موجب می شود اتاق تغییر کند این فرم تکمیل می شود.از دلایل تعویض اتاق:1-مشکلات تأسیسات 2-سرو صدا 3- هزینه 4-اندازه و نور اتاق 5-تخت و....

فرم ابطال رزو:گاهی پیش می آید که اتاقی رزو یا book شده ولی بنابر دلایل مختلف (مثل اینکه حادثه ای رخ دهد یا برای هتل اتفاقی رخ دهد و .... )امکان حضور فرد در هتل نباشد. در این صورت این فرم تکمیل می گردد که مشخص می شود اتاقی با این شماره که از تاریخ a تا تاریخ b رزو شده دیگر رزو نیست و مهمان انصراف داده است که هزینه ای بابت انصراف ازمهمان دریافت می شود.

در خصوص کنسل کردن اگر 72 ساعت قبل از حضور مهمان در هتل در خواست کنسل شود هیچ مبلغی کسر نمی شود.اگر بین 72 تا 48 ساعت قبل از کنسل کند،50% کسر می شود. و اگر بین 48تا 24 ساعت کنسل شود 75%کسر می شود و اگر کمتر از 24 ساعت کنسل شودهیچ مبلغی ازپیش پرداخت را به مهمان باز نمی گردد.این فرم را مسئول رزواسیون تکمیل می کند اما گاهی در هتل های کوچک بخش جدا گانه ای برای پذیرش و رزواسیون ندارند. در این صورت همان فردی که در قسمت پذیرش است مسئول رزواسیون نیز می باشد.هزینه ای که قبل از ورود مهمان به هتل دریافت می شود advance یا dipozit  یا پیش پرداخت نام دارد. که نحوه ی محاسبه ی آن به شکل زیر است:                هزینه ی یک شب اقامت +30 % یا 40% شبهای باقیمانده =پیش پرداخت

فرم اعلام حضور :وقتی توری وارد هتل می شود و پذیرشگر فرمی به نام فرم اعلام حضور  را به تور لیدر تحویل می دهد تورلیدر وظیفه دارد این فرم را تکمیل کرده و به پلیس اتباع خارجه تحویل دهد در فرم مشخصات تور لیدر راننده به طور کامل ذکر شده و همچنین در جدولی که در این فرم وجود دارد باید نام و زمان  بازدید از محل مورد نظر خود را نوشته ا در زمان بازدید پلیس اتباع خارجه با حضور در محل ، امنیت بازدید کنندگان را تأمین کنند.تکمیل این فرم الزامی است  و اگر این فرم به هتل ارائه نشود پذیرشگر نمی تواند تشریفات خروج میهمانان را انجام دهد. تور لیدر پس از تکمیل این فرم، ته برگ فرم را که شامل امضاء و نام افسر نگهبان  مربوطه است را به هتل تحویل می دهد.

تفاوت تور لیدر و guid: guid فردی است که فقط در مورد محل یا مکان مورد بازدید توضیح می دهد اما تور لیدر مسئولیت اجرای تور را برعهده دارد گاهی ممکن است 3 تور لیدر وجود داشته باشد :یک تور لیدر بین المللی،یک تور لیدر ملی و یک تور لیدر محلی

انواع اتاق ها:

1-اتاق یک نفره یا سینگل(single):اتاق هایی ای که ظرفیت پذیرش آن برای یک نفر است و معمولاً برای اقامت افراد مجرد و تک نفره استفاده می شود (ابعاد اتاق سینگل به طور استاندارد 200 ×90 سانتی متر است.)

2-دوبل (double):اتاق هایی هستند که ظرفیت پذیرش دو نفر را دارند و معمولاً از یک تخت دو نفره ی استاندارد استفاده می شود ابعاد تخت در چنین اتاقی عبارت است از200 × 140 که این تخت را کوئین سایز یا تخت ملکه یا فرنچ بد یا تخت فرانسوی می گویند200  ×.150 سانتی متر به تخت های انگلیسی معروف است.و همچنین تخت200 × 160 سانتی متر و یا 200×180 سانتی متر که این دو تخت را اصطلاحاً کینگ سایز یا تخت سلطنتی می گویند وجود دارد. در مواردی استثنائی ،تخت ها ی دو نفره بزرگتری با ابعاد 2×2 متر بکار گرفته می شود که اصطلاحاً سوپر کینگ سایز گفته می شده است و بیشتر در کشور های عربی متداول بوده ،به تخت عربی (arabian style) نیز معروف است.

3-توئین(twin): اتاقی است برای ظرفیت دو نفر با دو تخت یک نفره جدا از هم و در بعضی واحد های اقامتی با ظرفیت سه تخت نیز دیده می شود که به آنها اصطلاحاً اتاق های تریپل (triple) گفته می شود اما این اتاق ها خارج از استاندارد و قاعده بین المللی است و در تقسیم بندی های صنعت هتلداری در سطح جهان مطرح نمی باشد.

4-سوئیت(suit):اتاق هایی است که علاوه بر محل استراحت و خواب ،اتاق و یا فضای دیگری برای پذیرایی از میهمان دارد.

5-استودیو(studio):اتاق هایی شبیه به سوئیت ها ی معمولی است با این تفاوت که اولاً فضای بین اتاق خواب و نشیمن توسط دیوار بسته نیست بلکه با استفاده از پارتیشن و فضاسازی های مناسب جدا شده که از قسمت بالای اتاق ها ،،فضا به صورت مشترک می باشد.دوماً برای استفاده از تخت و محل های خواب بعضاً از کاناپه های تخت خواب شو و یا تخت خواب های داخل دیوار استفاده میشود و به نحوی که در روز به صورت دفتر کار و شبها به صورت اتاق خواب تکمیل می گردد.

6- کابانا (: (cabanaاتاق خواب های معمولی است که اغلب در طبقه همکف هتل های کنار دریا ساخته می شود به نحوی که مهمان برای استفاده از دریا الزامی به تردد در داخل راهرو هتل نداشه باشد.

7-کانکت روم (connect room):بعضی از هتل ها دارای اتاق هایی هستند که از داخل به یکدیگر مرتبطند یعنی هر کدام یک در به راهرو و یک در ارتباطی دارند. و در موقع خاص درب وسط بسته شده ،می تواند یه صورت مستقل مورد استفاده قرار گیرد توجه داشته باشید که اتاق های کانکت باید هر کدام به تنهایی امکانات خواب و سرویس بهداشی مجزا داشته باشد.

8- فیستا روم :اتاقی است مخصوص عروس و داماد که اگر مراسم ازدواج را در هتل برگزار کرده باشند این اتاق به صورت رایگان در اختیار آنها قرار می گیرد و در غیر این صورت هزینه ی بالایی برای این اتاق در یافت می شود این اتاق دارای تزئینات خاص و زیبایی است .

پرسنل هتل :

بالاترین درجه در هتل مربوط به general manager است و تمام مسئولیت هتل بر عهده ی این فرد است.  دومین مقام در هتل asistant یا معاون مدیر نام دارد. و بعد مدیران میانی :مدیر پذیرش ،مدیر حراست ، مدیر غذا و نوشیدنی ، مدیر خانه داری، مدیر تشریفات

آشنایی با وظایف کلی بل کاپتاین (bell captain):این شخص مسئولیت سرپرستی کارکنان جزء قسمت کانسیرج را که شامل پادو ها ،امر بر ها،پیج بوی ها، دربان ها و چمدان بر ها می گردد به عهده دارد.محل استقرار وی در پشت میزی شبیه به تریبون نزدیک به درب ورودی هتل و در مجاورت فرانت دسک بوده ،بر کار پرسنل یاد شده نظارت دارد.شناسایی و تشخیص و تفکیک و الصاق کارت های مخصوص اثاثیه که اصطلاحاً به آنها baggage tag می گوییم و هدایت خدمه برای حمل صحیح آنها به اتاق های مربوطه از مشکل ترین و حساس ترین وظایف وی بوده است. 

آشنایی با وظایف بل بوی ها (bell boy):این فرد وظیفه ی حمل وسایل مهمان را به داخل اتاق ویا بالعکس انتقال چمدان ها از اتاق به لابی را در هنگام خروج بر عهده دارد همچنین راهنمایی مهمان جهت نشان دادن اتاق،و باز کردن در اتاق.نشان دادن کامل وسایل اتاق به مهمان (تحویل غیر مستقیم اتاق به مهمان)و پخش روزنامه به اتاق های هتل. کمک به اتاق دار ها در جابجایی اشیاء سنگین. نکته:بل بول حتماًباید پسر باشد.

مید (meid):یا اتاق دار :وظیفه ی وی نظافت اتاقها ست معمولاًساعت کاری آنها از 4p.m است و معمولاًدو نفر اضافه تر برای شیفت شب می مانند.

سوپر وایزر :در واقع رئیس مید هاست که هر 4مید زیر نظر یک سوپر وایزر (یا متصدی طبقات)قرار دارد اگر مشکلی در مورد مید ها وجود داشته باشد باید با سوپروایزر هماهنگ نمود.

بخشهای F&B:

روم سرویس:که قبلا ًتوضیح داده شده.

اسنک بار :در این بخش عموماًغذا هایی مثل ساندویچ و یا غذا های انگشتی  را همراه با نوشیدنی ارائه می کنند و معمولاًارزان قیمت است.

بار:محل سرو نوشیدنی است که دارای میز و صندلی هاییی با پایه های بلند است.

TIE lounch: مجموعه ای که در لابی قرار دارد و مخصوص میهمانان بلند مرتبه است که منتظر مهمان دیگری هسند.معمولاًدر این محل موسیقی solo به صورت زنده پخش می شود.

کافی شاپ و کافی تریا: محصولاتی مثل نوشیدنی های سرد و گرم ،غذا های کوچک و... را سرو میکند.

«روم سرویس ، تی لانچ، کافی شاپ ، کافی تریا به صورت 24 ساعته ارائه خدمات میکنند.»

(تفاوت کافی شاپ و کافی تریا :در کافی تریا فقط ملزم به صرف غذا در کافی تریا هستیم ولی در کافی شاپ می توان غذا را به بیرون نیز ارائه نمود.)

پرسنل F&B:

مدیر رستوران بالاترین فرد رستورا ن است و سپس معاون رستوران.

شپ استوارت یا بن خوان:که اصطلاحاً بن بارکر یا  بارکر نامیده میشود این فرد بن ها و سفارشات را مرتباً برای آشپز می خواند.

کاپتان اوردر:مسئول گرفتن سفارشات است. و معمولاً تورلیدرها بسیار با این افراد در ارتباطند.وظیفه ی وی ارائه منو به مهمان و گرفتن سفارش از وی است و باید با غذای روز و غذای مخصوص سر آشپز آشنایی داشته باشد.و همچنین برای تغییر سفارش غذا باید با این فرد هماهنگ شود.

کاپتان رسپشن:مسئول گرفن سفارشات تلفنی و پذیرش و رزو مهمانان برای رستوران است.

میزبان  یا  ویتر: مسئول سرو غذا و ارائه به مهمانان است.

کمک میزبان یا باس بوی :پایین ترین رده در رستوران است وظیفه ی وی ارائه خدمات جزء است مثل نظافت یا جم کردن ظروف کثیف.

منو = لیست غذا :در هر رستوران منوی مخصوص غذاهایی که ارائه می شود وجود دارد.

TIBEL VODET:در واقع منوی محدود شده از یکسری غذا های نا محدود است.ممکن است در منوی  رستوران 20 تا 30 غذا وجود داشته باشد اما شما در مهمانی که برگذار کرده اید بخواهید محدودیت در سرو غذا داشته باشید و از این تعداد غذا 4 یا 5 مدل را انتخاب می کنید.که اصطلاحاً به این منو تیبل وودت  می گویند.

منوی صبحانه: که 4 مدل  دارد:

1-منوی صبحانه ی کانتینانتال:در این منو کمترین مواد غذایی وجود دارد.که شامل یک قوری چایی ،کره، پنیر،مربا و نان است.

2-منو ی صبحانه بریتیش «انگلیسی»:  علاوه بر موارد بالا تخم مرغ ،چایی یا قهوه نیز هست.

3- منو صبحانه امریکایی :علاوه بر موارد قبل؛آب میوه تازه فصل ،ژامبون خوک،نان تست تازه

4-منو صبحانه الا کارت:انواع کمپوت ،انواع املت ها ،خاویار،مارمالات،ککتل میگو و ....

یکی از وظایف تور لیدر است که آشنایی کامل با انواع منو داشته باشد که اگر مهمانی زاعقه ی خاصی دارد و اگر قصد سفارش غذایی را را داشت که در فرهنگ و طبع غذایی کشور مورد نظر نباشد به وی اطلاع دهد.

منوی شب و منوی روز(SET MENO) : معمولاًمنوی روز گسترده تر از منو شب است البته در بعضی کشورها مثل فرانسه به شام اهمیت زیادی می دهند به همین دلیل منو شب گسترده تری دارند. معمولاً برای منوی شب غذاهایی را در نظر می گیرند که زود حضم باشد بنابر این منو محدود تر است.     

منوی گیاهخواران:دارای 4 مدل است:

1-F.V:افرادی هستند که اصلاًغذا های گوشتی و فراورده هایی مثل ؛تخم مرغ  وشیر را نمی خورند.

2-S.V:افرادی که فقط گوشت قرمز نمی خورند.

3-oukto:افرادی که تخم مرغ استفاده می کنند ولی گوشت و لبنیات نمی خورند.

4- lukto: افرادی که فقط لبنیات استفاده میکنند ولی گوشت و تخم مرغ نمی خورند.

منوی بدون قیمت:منویی است که معمولاًبرای خانم ها استفاده می شود یعنی اگر فردی خانمی را به رستوران دعوت کند به هیچ وجه  منوی با قیمت به وی داده نمی شود که اصطلاحاً به فرد  hed tibel گفته می شود.

Hed tibel:اگر چند خانم با هم مهمان باشند فردی که مسن تر است hedtibel می باشد و اگر خانم و آقا وکودکی مهمان باشند ،کودک hed tibel است.ولی در مهمانی های کاری دیگر خانم و آقا مطرح نیست بلکه رئیس حکم hed tibel است و در مهمانی های خاص فردی که مهمانی به افتخار وی برگزار می شود.

بخش های مخلف منو:منو ها معمولاً از 4 بخش شکیل شده است:

1-اشتها آور ها یا abitizer ها :که شامل سوپ ها سالاد ها و ککتل میگو یا غذا های انگشتی می باشد به جز سالاد فصل یا میوه.

2-غذای اصلی یا  main food: که ممکن است خورشتی باشد یا منقلی یا پلو

3-دسر ها یا پس غذا ها :که شامل بستنی ،کرم کارامل ،ژله و... می شود در ایران خورشت ماست ،شوله زرد،مسقتی ،حلوا،فالوده،کمپوت هاو ...

گاهی اوقات در هتل ها سالنی وجود دارد به نام سالن ککتل که که نیم ساعت بعد از صرف غذا مهمانها به این سالن راهنمایی می شوند برای صرف نوشیدنی که ممکن است قهوه یا نسکافه یا ... باشد.

4-نوشیدنی ها:که انواع مختلف دارد 1-سنتی 2-نوشیدنی های گاز دار 3-نوشیدنی های بی گاز 4-نوشیدنی های الکلی .

از مهمترین بخشهایی که تور لیدر با آن ارتباط دارد پذیرش است. تور لیدر ها معمولاًباید مراحل C.in همراهان خود را انجام دهند.آنها باید مهمانان را راهنمایی کنند که در لابی بنشینند تا جلوی میز پذیرش شلوغ نباشد در حالی که مدارک مهمانان را از قبل دریافت کردند کارت ثبت نام را از مسئول پذیرش در یافت کرده و تکمیل می نماید و مدارک را به پذیرشگر تحویل می دهد.از نکاتی که تور لیدر باید به مهمانان ارائه کند و تذکر دهد می توان به:

1-ساعت C.in ,C.out 2-ذکر در مورد تحویل اشیاء قیمتی به صندوق امانات. 3- اینکه در اتاق ها سر و صدا تولید نکنند.4-زباله زیاد تولید نکنند. 5- با لباس های غیر معمول در لابی حاضر نشوند.6- درزمانی که برای بازدید اعلام می کنند یک ربع زود ر در لابی حضور داشه باشند.و همچنین برای  نهار و شام 7-چنانچه مهمان نیازمند صرف غذا در اتاق بود باید با room servis  تماس بگیرد.8-در هنگام خارج شدن از هتل پول زیاد و مدارک مهم خود را به همراه نداشه باشد. 9-اگر فردی قصد خرید سوغات یا چیزی را دارد نیاز نیست با خود پول زیادی حمل کند بلکه می تواند قسمتی ازکارت پذیرش را که به عنوان کارت شناسایی در اختیار وی گذاشته شده را به همراه مقدار کمی پول به فروشنده تحویل دهد و از فروشنده در خواست می کند تا شیئ خریداری شده را به هتل ارسال نماید و در هتل تصویه حساب انجام می گیرد.

«معمولاً در هتل ها 17% سرویس به خدماشان اضافه می شود که 15% حق سرویس و 2% مالیات و عوارض است.»

 

 

اصفهان  در صدر اسلام

سپاه اسلام در سال 21 تا 23/ق جی را مورد تهاجم خویش قرار دادند.مهاجرت ساکنین که سلطه اعراب را تحمل نمی کردند به روستا های دور و نزدیک جی صورت گرفت.از جمله یهودیه صاحب کتاب ذکر اخبار اصفهان درباره شهر های این منطقه از هفت شهر نام می برد که عبارت بودند از:«شهر کهنه ،شهر جار، شهر جی،شهر قی، شهر مهربن، شهر درام و شهر سارویه». از ان هفت  شهر چهار شهر خراب وسه شهر دیگر تا ظهور اسلام باقی بود و آن سه عبارتند از :جی ،مهر بن و قه.

مکان جغرافیایی سه شهر یاد شده :جی همین شهرستان (جی شیر )،شهر قه یا قهاب فعلی واقع در شمال جی و مهربن که ماربین فعلی است.حافظ ابونعیم :شهر یهودیه از زمان پادشاهان ایران به نام «محلهء یهودیه» خوانده می شد یک حد آن قریه یوان و حد دیگر آن قریهء خرجان و سنبلان، حد سوم دو دهکده کماان و اشکهان(اشکهان یک واژه بسیار قدیمی است و احتمالاًاز دوره اشکانیان به یادگار مانده) و حد چهارم دو دهکده جروا آن و خشینان بوده است.ساکنین آن یهودیانی بودند که مشاغل پستی از قبیل حجامت و دباغی و قصابی داشتند. سنبلان همان سنبلستان است که در غرب یهودیه یا خشینان در جنوب یهودیه ،کماان و اشکهان در شمال.خشینان مسجد  شعیا واقع در این محله از بنا های آن دوره بوده است که به سال (150/ق = 68-767/م) بین دو شهر جی و یهودیه بنا گردید کاخی نیز برای حاکم عباسی در روستای خشینان بنا گردید که مشرف به نام فرسان بود.در حقیقت شهر اصفهان بعد مسجد جامع (156ه ق )توسعه یافته و پانزده دهکده به آن ملحق شده است عبارتند از :«باطرخان، فرسان ،یوان، خرجان،فلفلان ،سنبلان ،فراآن ،کمادان ،جوزدان ،لنبان ،اشکهان ،جرواآن ،خشینان ،بروسکان و فابجان»جوزدان و لنبان در غرب اصفهان قرار داشتند.توسعه یهودیه و تبدیل آن به شهر در سال 156 ه ق.،با پیدایش دو نوع سکه تاریخی تا حدی تأیید می شود ، به طوری که بر روی یکی از آنها سال 129 و جی و بر روی دیگری سال 199 و مدینه الاصفهان نقش شده است.

انتقال مرکز اداری و مذهبی از خشینان به یهودیه که باعث رشد این مرکز سکونتگاهی گردید.آتشکده زرتشتیان آن عصر را به مسجد جامع کنونی بدیل نمایند.احتمال داده میشود که در همین موقع ،میدان کهنه کم کم شکل گرفته باشد البته قبل از پیدایش میدان کهنه ،میدان معتبری به نام السوق یا اسفیس در مجاورت جی قرار داشت که ابونعیم و مافرخی از آن یاد کرده اند.واژهء میدان دارای ریشهء ایرانی است که در فرهنگ معین به معنای صفحهء زمین بدون عمارت است. ابن رسته اواخر قرن سوم شهرجی طول آن نیم فرسخ وسعت آن دو هزار جریب است چهارده دروازه دروازهء خور و آن دروازهء زرین رود هم می گویند دوم دروازهء اسفنج سوم دروازهء طبره و چهارم دروازهء یهودیه. داشتن چهار دروازهء شهری از مشخصات شهر سازی ساسانی بوده.در شهر جی بنای کهنه ای به شکل قلعه وجود دارد که موسوم به ساروق این اسم نظیر قلعه ای در همدان می باشد .یعقوبی کتاب البدان دربارهی اصفهان قرن سوم چنین می نویسد:به یکی از آن دو "جی "و به شهر دیگر " یهودیه " گفته می شود.سلمان فارسی (رحمت بر وی باد )از مردم اصفهان از آبادیی به نام "جیان" و به قول مردم اصفهان "اداره" بوده است.

در قرن چهارم در دوران توسعه و شکوفایی اصفهان آغاز می گردد.مرداویج توانست شهر اصفهان را فتح نماید.او نفوذ اعراب را تا حدی از این شهر برانداخت و آداب و رسوم کهن ایرانی مانند جشن سده را در این شهر بعد از سالها دوباره زنده کرد.پسران بویه ماهیگیر به نام حسن ، علی و احمد خدمت مرداویج بودند و بعد از قتل وی بالاخره در سال 328 ه.ق.موفق به فتح اصفهان شدند.حسن رکن الدوله در بسط و توسعه آن کوشید.داشمندان بزرگ در این شهر می توان از شیخ الرئیس ابوعلی سینا،محمد زکریا ی رازی و صاحب ابن عباد نام برد.شیخ جابری انصاری می نویسد:«رکن الدوله روزی که قمر در برج قوس بود،بارویی گرد شهر کوشید و دور بارو بیست و یکهزار گام بود و از آثار آن بارو تا این سال ،هزار و سیصد و سی شمسی ،در بخش برون دروازه جوباره و پایین دروازه مقداری باقی بود و از این تاریخ راه هدم و عدم پیمود. از بنا های حصاری که در زمان حسن رکن الدوله می توان آثاری را در سه نقطه شهر مشاهده نمود:1-در محلهء تل عاشقان روبه روی باغ سنبلستان که قطر آن در پایین دیوار حداقل چهار متر و ارتفاع آن 6 متر است.2-در انتهای کوچه پایین دروازه بین میدان کهنه و میدان احمد آباد این حصار از گل ساخه شده و دارای خندقی است که در سال 1346/ش در داخل آن سبزی کاری می شد.3- در محلی به نام دروازه جوباره واقع در پای منار چهل دختران ،حصاری به طرف غرب (دروازه طوقچی )امتداد دارد.(بنا به روایتی از میدان میر تا  قلعه یک راه زیر زمینی وجود داشته که دارای مقاصد امنیتی بوده است) ازاقدامات مهم شهر سازی عصر دیالمه احداث میدان میر و قلعه طبرک می باشد.محله طوقچی در آن دوره،از آبادترین محلات شهر بوده و دروازه شمالی شهر بدان باز میشده است.به طوری که اغلب بزرگان و مدیران مملکت در آن محله خانه شخصی داشتند. در زمان دیالمه کنار رودخانه زاینده رود دارای کاخ های مجللی بوده است که از آن جمله می توان قصر عبد الرحمن بن زیاد و قصر ابوالفضل در حصار "کرینه" را نام برد و همچنین باغ های بزرگ وباصفای مابانان (ماربین ) که یک فرسخ از راست و چپ رود خانه وسعت آن بوده است.قرن پنجم را باید دوران تغییر و تحول بزرگ شهر اصفهان بدانیم در نیمه اول قرن پنجم با روی کار آمدن خاندان کاکویه ،بارویی در شهر کشیده شد شیخ الرئیس ابو علی سینا معاصر او است و قبه مدرسه او در باب الدشت هنوز به نام او مشهور است در این هنگام اصفهان وارد عصر طلایی دوم گردید. بار ها مورد حمله قرار گرفت ، که بزرگترین آن ، یورش از طرف سلطان مسعود غزنوی بود ؛ هر چند مردم اصفهان  بر عامل غزنوی شهر شوریدند ،اما بار دیگر مسعود اصفهان را شهر بندان کرد و پنج هزار تن از مدافعین شهر را به قتل رساند (420 ق/1029 م ).نا آرامی در شهر اصفهان در سال 444 ه ق با حمله طغرل بیگ سلجوقی پایان گرفت. ناصر خسرو جهانگرد معروف ایرانی که آثار خویش را به زبان فارسی نوشته در سال 444/ ق از اصفهان دیدن کرده بود در این باره چنین می نویسد:«....و باروی شهر را گفتند سه فرسخ است و اندرون شهر همه آبادان که هیچ از وی خراب ندیدم و بازار های بسیار » هر جا که ده گز فرو برند آب سرد و خوش بیرون آید و بازاری دیدم از آن صرّافان که اندر او دویست مرد صرّاف بود و هر بازاری دارای دربندی و دروازه ای و کوچه ای بود که آن را «کوطراز»می گفند و در آن کوچه پنجاه کاروانسرای نیکو و من در همه زمین پارسی گویان ،شهری نیکوتر و جامعتر و آبادتر از اصفهان ندیدم.

اصفهان دوره سلاجقه تا صفویه

سلسله ی آل بویه نزدیک به صد و ده سال در منطقه اصفهان حکومت کردند و عاقبت به سال 442/ق به دست سلاجقه منقرض شدند و این سلسله نیز حدود 182 سال در ایران حکمرانی کردند.از منابع قابل اعتماد اوایل آن عصر ،سفرنامه ناصر خسرو است.طغرل مؤسس سلسله سلجوقی مد دروازه سال مقّر حکومت خود قرار داد برای عمران آن و آبادی های نزدیکش مبلغ پانصد هزار دینار خرج کرد.کارهای بزرگ عمرانی زمان طغرل را باید از تدابیر وزیر دانشمند وی یعنی عمید الملک کندری دانست. در جنگ و جدال هایی که بین طغرل سلجوقی و دیالمه رخ داد،حصار شهر خراب گردید ولی در زمان محمدبن ملکشاه به سال 495/ق دوباره ساخته شد. بعد از طغرل آلب ارسلان به سلطنت رسید،وی به مدت زیادتری در شهر اصفهان اقامت کرد.ملکشاه پسر آلب ارسلان نیز دوران ولیعهدی خویش را در همین جا طی کرد و بعد از پدر ،مقّر حکومتی خویش را از ری به اصفهان آورد.به تدبیر وزیر سیاستمدار و دانشمندش ابو علی حسن طوسی مقلب به خواجه نظام الملک وسعت امپراطوری لیران از چین تا سواحل شرقی مدیترانه گسترش یافت از حرکات بسیار مهم شهر سازی آن عصر،احداث میدان قدیم (میدان کهنه اصفهان )می باشد اصفهان عصر ملکشاه، یکی از بزرگترین و ثروتمند ترین شهر های جهان بوده است. زیرا مالیات سرزمین های پهناور سلجوقی به اصفهان سرازیر و در واقع از کار های بسیار مهم ملکشاه در اصفهان ، بستن زیجی به سال 467/ ق بوده است که فیلسوف و ریاضی دان معروف ایران ، عمر خیام نیشابوری در آن شرکت داشته سپس به مناسبت نام جلال الدین ملکشاه ، به تقویم جلالی شهرت یافته است از فعایت های شهر سازی عصر ملکشاه احداث باغات چهار باغ ،باغ فلاسان ،باغ احمد سیاه ،باغ بکر و باغ کاران .باغ کاران در جنوب محله خواجوی فعلی (تقریباً در محل صدا و سیمای فعلی اصفهان.)قرار داشته است،یاد کرد. قلعه شاه دژبرفراز کوه صفه و قلعه بزی واقع در لنجان از مراکز مهم طرفداران فرقه اسماعیلیه بوده است آثار باستانی قابل توجهی در بخش قدیمی شهر اصفهان از دوره ی سلاجقه یادگار مانده است که از آن جمله می توان:میدان عتیق ،قبر ملکشاه ،قبه مدرسه ابو علی سینا ، قبر خواجه نظام الملک ،گنبد نظام الملک (گنبد جنوبی مسجد جمعه )،گنبد تاج الملک (گنبد شمالی مسجد جمعه ) این دو گنبد به شیوه ی آتشکده های قدیمی ساخه شده است.مناره مسجد علی ،مناره چهل دختران ،مناره مسجد پامنار ،مناره ساربان ،مناره مسجد سین ،مناره مسجد گز ،مناره مسجد برسیان،مناره غار ،مناره گار و مناره زیار. مسجد جامع اصفهان یکی از مهم ترین بنا های تاریخی ایران و از آثار سلاجقه است.

شهر های قدیمی منطقه

1-خان لنجان یا خولنجان

سفر نامه ناصر خسرو بر دروازه شهر نام سلطان طغرل بیگ نوشته دیدیم از آنجا که به شهر اصفهان هفت فرسنگ بود. ابن بطوطه تا شهر اصفهان 6 فرسخ است.گویا به نام خان ابرار یعنی کاروانسرای نیکوکاران نیز شهرت داشته است.

2-شهر فیروزان

شهر فیروزان که امروزه براثر تغییر نام شهر فیروزان گفته می شود در 25 کیلو متری جنوب غربی اصفهان درباره بزرگی و عظمت شهر فیروزان شواهد زندهایدر دست است؛از آن جمله وجود قبرستان بسیار بزرگ و وسیعی است که در غرب آبادی و در پای کوه گسترش دارد.در این قبرستان به مقام بزرگی بر می خوریم که هنوز پابرجاست، از آن جمله می توان مقبره شیخ احمد و مقبره مسجد بابا محمود را نام برد.مقبره شاهزاده ابو القاسم سبک معماری آن به مقبره بابا رکن الذین در تخت فولاد شباهت کلی دارد.استراخاتون ،مقبره پیربکران.

3-شهر فارفاآن

حمد الله مستوفی درباره این شهر و فیروزان چنین می نویسد:«تومانین (مرکز فرماندهی )اصفهان در سه شهر است اصفهان ،فیروزان و فارفاآن ».

می توان گفت بازار اصفهان با مجموعه شهری اش ؛یعنی مسجد جامع و میدان قدیم،استخوان بندی این شهر را پدید آورده.

اصفهان عصر مغول

در اواخر قرن ششم ،خوارزمشاهیان در روی کار آمدند اصفهان و در حدود 624/ق پای مغولان به عراق عجم (منطقه اصفهان)رسید. در آن عصر ،به واسطه دو دستگیها اخلافات مسلکی و مذهبی بین شافعیان و حنفیان و دو خاندان آل خجند و آل صاعد،شهر اصفهان رو به ویرانی گذاشت.کمال الدین اسماعیل شاعر معروف نیز به سال 635 / ق به دست مغولان کشته می شود و قبر وی در منزل شخصی او در محله جوباره هنوز باقی است.حمد الله مستوفی شهر را متشکل از پنج محله به نام های کران،کوشک،جوباره ،دردشت ،و محله جلباره (گلبهار)دانسته است.یورشهای مغول در قرن هفتم و امیر تیمور در قرن هشتم ،بنیان شهر نشینی را در اصفهان از هم گسیخت حتی شهر نشینی جای خود را به کوچ نشینی سپرد.حوزه آبیاری زاینده رود گرایید اما دیری نپایید که مردی از قوم مغول به نام غازان خان که سخت تحت تأثیر تمدن ایرانی – اسلامی قرار گرفته بود ،نقشی بس مهم در عمران شهر های ایران ایفا کرد.(میل واحد مسافت است در رم قدیم (هزار گام ) که برابر با 1620 یارد انگلیسی و معادل با 1482 متر فرانسوی است.)

اصفهان در عصر یموری

امیر تیموردر سال 789/ق در بیرون دروازه طوقچی اردو زد .مادام دیولافوا تعداد کشته شدگان حملات تیموری را یکصد هزار نفر می نویسد.اصفهان در زمان آق قویونلو ها و قره قویونلو ها رونق گذشته خود را تقریباًباز یافته بود و پیرامون شهر بنا به عقیده بازرگان ونیزی به نام "جوزافا باربارو " فقط چهار میل و با حومه ده میل بوده به طوری که امبروزیوکنتارینی در این باره چنین می نویسد:«هر گونه میوه در آنجا یافت می شود و من در هیچ جا میوه ای به خوبی میوه اصفهان ندیده ونچشیده ام.» در اوایل دوره حکومت صفویه حاکم آن شخصی به نام مرادخان بوده است که یارای جنگ و مقابله با شاع اسماعیل صفوی را نداشته و بدین جهت شهر به دست اولین شاه صفوی می افتد.

اصفهان عصر صفویه تا انتخاب آن به پایتختی

.رواج شیعه گری و یا ضرب سکه توسط شاه اسماعیل در اصفهان از پیشامد های مهمی است.محل تولد شاه طهماسب را شهاب آباد لنجان ذکر نموده اندیکی از فعالیت های شهر سازی آن عصر توجه به میدان نقش جهان اصفهان است ضمناً از آثار ایگر عصر شاه اسماعیل بنای مجدد مسجد علی است همچنین ساختن مزار متبرکه امامزاده هارون ولایت میباشد.در عصر شاه اسماعیل دوم ،مشکلات سیاسی هرگز فرصت تغییر و تحول و یا عمران شهری را به اصفهان نمی دهد.اما در دوران پادشاهی محمد خدابنده ،اصفهان دچار آشفتگی های سیاسی بزرگی می شود.از پیشامد های مهم و قابل ذکر این دوره کشمکش ها و اخلافات میان علیقلی خان استاجلو و اسماعیل خان شاملوبوده که شهر را به میدان مبارزه تبدیل کرده. البته نویسندگان و سیاحان هر یک دلایل خاصی را در این جابجایی و انتقال پایتخت اظهار می دارند.مثلاًاسکندر بیگ ترکمان ،باصفایی و زیبایی اقلیم منطقه را عامل مهم دانسته و سیاح آلمانی الئاریوس نیز آن راتأیید میکند.نویسنده دیگری حملان ازبکان به یزد و کاشان را عامل این غییر و حول می دانند تاورنیه سیاح فرانسوی توسعه فتوحات شاه عباس در سواحل خلیج فارس و مناطق جنوبی ایران ،مانند لار را عامل مهم در تغییر پایتخت می داند.بعضی سیل معروف قزوین را که سالها قبل از آن نصف شهر را ویران کرده بود به عنوان عامل این جابجایی قلمداد می کنند.

اصفهان عصر شاه عباس            

نام اصفهان پیوسه با نام شاه عباس همراه بود و اغلب آثار باستانی و عمرانی شهر از آب انبارها ،مادی ها،پل ها،خیابانها،تفرجگاه ها،کاخ ها،مساجد،مدارس،معابد،بازار ها وباغ ها و میدانها به نام این بزرگ ثبت شده است. شاه عباس پیوسته با ترکان عثمانی در جنگ و جدال بود. او تصمیم گرفت پایتخت خویش را که تا آن زمان قزوین بود به یکی از شهر های مرکزی ایران که فاصله نسبتاً زیادتری با همسایه غربی داشه باشد،منقل نماید.انتقال پایتخت از تبریز به قزوین و سپس به اصفهان ،در درجه اول به خاطر وجود دشمنی بسیار توانا چون ترکان عثمانی در غرب کشور بود.مادام دیولافوا می نویسد:«طولی نکشید که این شهر ،دارای ششصد هزار نفر سکنه گردید وبا جمعیتت پاریس در عهد لویی چهارم به رقابت پرداخت و در طول مدت کمی از حیث جمل و شکوه و ثروت و ابنیه و قصور عالی بر تمام شهر های بزرگ آسیا و اروپا برتری پیدا کرد.»حکومت خاندان صفوی با تکیه بر مذهب شیعه به عنوان متمرکز ترین حکومت ایران بعد اسلام شناخته شد و نظام ملوک الطوایفی به یک حکومت مرکزی قوی تبدیل گشت.میدان امام (نقش جهان)را به تقلید از میدان کهنه و مسجد امام (مسجد شاه)را به تقلید از مسجد جامع شهر بنا نمود.شهر سازان عصر صفوی در انجام این کار چنان ابتکاری از خود نشان دادند که کار شهر سازی آنها الگویی برای اغلب شهر های دیگر ایران گردید.عملکرد عناصر شهری همان عملکرد مراکز شهری سلجوقی بود.سیاح ایتالیایی به نام دولاواله اصفهان را با قسطنطنیه مقایسه نموده و در این باره چنین می نویسد:«در مشرق زمین به استثنای قسطنطنیه و حومه آن واقعاًهیچ یک از نقاط دیگر را نمی توان با اصفهان مقایسه کرد و نسبت به قسطنطنیه نیز اصفهان نهنها از بسیاری جهات مساویست،بلکه به جرأت میتوان گفت از آن برتر است.»شهر عباس آباد که اسکندر بیگ ترکمان اشاره ای بدان کرده،همان محله عباس آباد فعلی است که در زمان بازدید سیاح ایتالیایی یعنی پیترو دولاواله به نام محله تبریز نو معروف بوده است،این اسم بدین خاطر بر این شهرک گذاشته شده بود که ساکنین آن را تبریزی ها تشکیل می دادند که اغلب تاجر پیشه بوده اند.سیاح مزبور اضافه می کند ،شاه عباس به واسطه زیبایی و آبادانی این محله (تبریزی ها)دستور می دهدکه این بخش از شهر به نام او ،عباس آباد نامیده شود.در عصرپیترو دولاواله (1617 تا 1623/م =1025 تا1031/ ق)شهر اصفهان از چهار بخش مشخص تشکیل می شد. قسمت  اصلی آن همان شهر قدیمی اصفهان به انضمام قسمت جنوبی جدیدشهر،یعنی میدان نقش جهان و بازار های اطراف آن و مسجد شاه شیخ لطف اله .دوم محله بزرگ عباس آباد  یا محله تبریز نو؛سوم محله جلفا بود که سکنه آن را مهاجرین جلفای ارس تشکیل می دادند ؛چهارم محله گبرها بود که گبر آبادش می گفتند و ساکنین آن را زرتشتیان تشکیل می دادند ،محله گبرآباد در مقابل پل خواجو و در ساحل جنوبی زاینده رود قرار داشت.شاه عباس پس از احداث میدان شاه ،در چهار ضلع آن بازار های مجللی بنا نمود ،بازار دور میدان ،مرکز مهم و اصلی خرید و فروش شهر بوده است و برای تکمیل این عناصر مهم اقتصادی ،احداث مراکز دینی برای استفاده شاغلین در بخش بازار ضرورت داشت. در آن زمان به نام مسجد جامع عباسی معروف گردید. کاخ سلطنتی شاه عباس را که عالی قاپو می گویند ،در اصل باب علی می گفتند،کلمه قاپو یک واژه ترکی به معنای درب است،چون درب کاخ را از نجف اشرف آورده بودند،لذا به درب علی یا باب علی گفته شده است.لرد کرزن می نویسد که:آن را الله قاپو یعنی درب خدا نیز نوشته اند. ایوان عالی قاپو با 12 ستون ما را یاد معماری های عصر ساسانی می اندازد و عدد 12 که در ادیان خاورمیانه و اسلام به ویژه مذهب شیعه مقدس می باشد. در عصر شاه عباس قهوه خانه ها نقش مهم از نظر اجتماعی و سیاسی و هنری داشته اند. مثلاًدر ضلع شمالی میدان نقش جهان قهوه خانه بزرگی با اتاق های بسیار وجود داشته که مرکز اجتماع بازاریان بوده و خوردن قهوه و کشیدن قلیان در آن متداول بوده است. چون شاه عباس کبیر متوجه شد که در این نشست و برخاست ها مطالب سیاسی و دولتی مورد بحث مردم قرار می گیرد و موجب اتلاف وقت بازاریان می شود ،لذا دستور داد در هر اتاقی یک نفر ملا حاضر شود و مردم را با سخنان خویش و بیان مسائل تاریخی ،ادبی،اجتماعی و شرح افسانه های باستانی سر گرم نماید و بعد از ساعتی گفتگو،آنها را به کار و کسب خود دعوت نموده و اجتماع را برچیند. بنا براین نقالی که هنوز هم در قهوه خانه ها ی ایران به ویژه اصفهان رواج دارد،یادگار شاه عباس اول است.    


comment نظرات ()