آموزش گردشگری و هتلداری

این وبلاگ درباره کلیه امور گردشگری و هتلداری و آموزش آنها مخصوصا طبیعت گردی صحبت میکند

 
نویسنده : رضا حسینی - ساعت ۱۱:٤٩ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۸/۱۱/٧

بازار

از دیرباز در ایران محل داد و ستد عمومی را بازار می گفتند. واژه بازار در زبان پهلوی «واکار» بوده که به معنی محل اجتماع و خرید و فروش بوده است (فرهنگ دهخدا) که از دوره ساسانیان بازار به عنوان نهادی اقتصادی ـ شهری در شهرهای بزرگ کشور شکل گرفت .این عنصر اصلی که در معماری اسلامی جائی خاص برای خود باز کرده است شامل دو راسته از مغازه های انبوه روبروی هم هستند که معمولاً سقفی زیبا آنها را به هم ارتباط می دهد .  بازار در ساخت و سازهای شهری به حدی اهمیت داشت که پس از مسجد هسته اولیه یک محله را تشکیل می داد. به طوری که در شهرهای بزرگ هر محله دارای یک یا چند بازارچه بود و یک بازار بزرگ و اصلی نیز حوائج و نیازهای مردم را تامین می کرد.

 توصیف بازارها :

شهر اصفهان نیز به دلیل قدمت و عظمتی که در طول تاریخ و مخصوصاً پس از ظهور اسلام داشته، از نظر تعداد بازارهای باشکوه و جالب در میان شهرهای کشور ما از مقام والایی برخوردار است بطوریکه مورخین در دوران های مختلف به هنگام توصیف شهر از بازارهای آن مطالبی نوشته و آنها را وصف کرده اند. ناصر خسرو، سیاحی که در سال 444 هجری قمری به اصفهان سفر کرده است ضمن توصیف بازارهای متعدد شهر اصفهان از بازاری داد سخن می دهد که دویست صراف در آن به 

داد و ستد مشغول بوده اند بازارهای فعلی اصفهان که یادگار عصر دیلمیان و سلجوقیان مخصوصاً صفویه هستند در طول تاریخ همچون سایر بناها و آثار این شهر تاریخی فراز و نشیبهای مختلفی را به خود دیده است.

بازارها از نظر مسافت و شکل تفاوتهای با هم دارند اما ویژگی خاص اغلب بازارهای صفوی آن است که این بازارها تنها به داد و ستد و بازرگانی اختصاص نداشته اند بلکه بعنوان مهمترین شاهراه حیاتی شهر، محلات را به هم پیوند می دادند . مثلاٍ شمالی ترین محله ها با محله خواجو بوسیله بازارهای مسقف با هم ارتباط داشته و مردم می توانستند فاصله شهر قدیم و جدید را پیاده بپیمایند.

بازارها علاوه بر  نقش تجاری و اقتصادی محل اجتماع و پخش اطلاعات، برگزاری مراسم عزاداری و اعیاد، کانون شورشها و اعتصابها و جلوه گاه زندگی اجتماعی مردم  است تا آنجا که چارلز ریچارد انگلیسی گفته  : «برای آشنایی با طرز زندگی مردم ایران باید حتی المقدور در این بازارها گردش کرد.» 

قدیمی ترین توصیف به جا مانده از بازار اصفهان، شرحی است که قرن 4 هجری قمری (دوران دیالمه) در کتاب «رساله محاسن اصفهان» تحت عنوان بازار جورین که می گوید :  «بازار اصفهان بر دروازه خور (خورشید) که یکی از چهار دروازه مشهور اصفهان در آن زمان بوده و در فصل نوروز عامه مردم اصفهان با انواع خوردنی ها و آشامیدنی ها و آلات و ادوات موسیقی یکی دو ماه را در آن محل به تفریح و عیش و عشرت می گذراندند و بالطبع برای احتیاج این جمعیت از اغذیه و البسه و غیره بازارهایی برپا می کردند و طوافان و بازاریان انواع نعمت ها را در آنجا گــــــــرد می آوردند.»

در همین کتاب کالاهایی که در بازار اصفهان عرضه می شد به این شرح آمده است : ضرائف بغداد، خزهای کوفی، دیبای روم، شرب مصر، جواهر بحرین، آبنوس عمان، عاج هندوستان، گلیم های آذربایجان و گیلان، فرش های ارمن و .....

در قرن هشتم هجری قمری از «بازار مظفریه با شش دروازه و چهارصد باب دکان و حجره که با آجر و گچ بنا شده و در داخل آن چهار کاروانسرای بزرگ مجهز به اتاق هایی برای سکونت مسافرین و اهل معاملات با اصطبل، فضای باز دو مسجد و یک سقایه » نام برده شده است .

شوالیه ژان شاردن فرانسوی از « بازار قیصریه و بازار بزرگ اصفهان با سر در عالی و تزییناتآجرچینی (کاشی کاری) و سکوهای وسیع از سنگ یشم و سماق یاد کرده است . شاردن می نویسد از سر در قیصریه وارد مجلل ترین و بزرگ ترین بازارهای اصفهان می شویم که محل

فروش پارچه های گرانبهاست و گنبد منقش بزرگی در وسط آن قرار دارد . در طرف راست این گنبد، ضرابخانه شاهی و در طرف دیگر آن «کاروانسرای لله بیک» بنا شده است . شاردن از کاروان سرای «مولتانیان» در این بازار نام می برد که  عدهای از مولتانیان هند در آن به تجارت و داد و ستد اشتغال داشته اند. او به بازارهای مختلف از جمله بازار صحافان ، صندوق سازان، عطاران، قنادان و ..... اشاره کرده است .

امتداد بازار بزرگ اصفهان به مسجد جامع و سپس به «بازار عربان» منتهی می شود. این بازار را به مناسبت مجاورت با گنبد نظام الملک و مسجد جامع «بازار نظامیه » یا «نظام الملکی» نیز گفته اند و تا نیم قرن پیش رشته های طولانی و متعددی ، این بازار را به بازارهای دروازه طوقچی و بازار غاز و میدان وصل می کرده است .

مجموعه آثار تاریخی دیگری مانند مدرسه عبدالله (مولانا عبداله شوشتری) ، مدرسه ساروتقی،  مسجد جارچی باشی، مدرسه صدر، مدرسه جده بزرگ و کوچک و کاروانسراهایی از عهد صفویه و قاجاریه مثل کاروان سرای مخلص، گلشن و تیمچه ملک و بسیار اماکن دیگر مانند قهوه خانه و حمام از عصر صفویه موجود می باشد که بر اهمیت تاریخی مجموعه معماری بزرگ بازار اصفهان افزوده است که در این گزارش  نمونه هایی ذکر می گردد.  

یکی از سیاحانی که در حدود 80 سال پیش به ایران سفر کرده است به تفصیل از بازارهای اصفهان سخن گفته و بر تعدد و تنوع مشاغل بازار تاکید کرده است.

در طول بازارهای اصفهان حمام ها و مدارس و چهارسوهای بسیار زیبایی وجود داشته اند که برخی از آنها هنوز نیز پابرجا بوده و بعضاً با همان کاربردهای قدیم به کار مشغول هستند. یکی دیگر از این سیاحان که او نیز در اواخر قاجار اصفهان را دیده بازار این شهر را بسیار ممتاز نامیده و بعد از بازار کریم خان زند در شیراز آن را بزرگترین و باشکوهترین بازارهای ایران به شمار می آورد.

 


comment نظرات ()